Ushbu maqolada bank kapitalining mazmun-mohiyati, uning tarkibiy tuzilishi va boshqaruv tizimining asosiy jihatlari chuqur tahlil qilinadi. Xususan, kapitalning asosiy va qo‘shimcha qismlari, ularning funksional vazifalari hamda zamonaviy bank faoliyatidagi o‘rni yoritib berilgan. Tadqiqot davomida Basel III xalqaro standartlari asosida kapital yetarliligi, xavfga asoslangan yondashuvlar va ichki kapital baholash tizimlari (ICAAP)ning ahamiyati o‘rganilgan. Shuningdek, O‘zbekiston tijorat banklarining kapital strukturasidagi muammolar, ularni optimallashtirish yo‘llari va kapitalni jalb qilishning muqobil manbalari tahlil etilgan. Muallif tomonidan bank kapitali boshqaruvini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan bo‘lib, ushbu maqola milliy bank tizimining barqarorligini oshirish va raqobatbardoshligini ta'minlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.

Mazkur maqolada tijorat banklari balansida aks ettiriladigan aktivlar va ular bo‘yicha zaxiralar (proviziyalar) shakllantirish amaliyoti chuqur tahlil qilinadi. Aktivlar sifati banklarning moliyaviy barqarorligi, likvidligi va daromadliligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, risk darajasiga mos holda zaxiralar yaratish va ularni buxgalteriya hisobida to‘g‘ri aks ettirish bank faoliyatining asosiy moliyaviy boshqaruv mexanizmlaridan biri hisoblanadi. Maqolada mavjud amaliyotlar xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS 9) bilan taqqoslab o‘rganiladi, shuningdek, aktivlarni tasniflash, kredit riskini baholash va yo‘qotish ehtimollarini aniqlash bo‘yicha zamonaviy yondashuvlar bayon etiladi. Yakunda, O‘zbekistondagi bank amaliyotini takomillashtirish bo‘yicha konseptual takliflar ishlab chiqilgan.

Mamlakatda bank tizimining barqaror rivojlanishi ko‘p jihatdan tijorat banklarining moliyaviy risklarni, ayniqsa valyuta risklarini samarali boshqara olishiga bog‘liqdir. Global iqtisodiy integratsiya jarayonlari, transchegaraviy moliyaviy operatsiyalar va xorijiy investitsiyalarning oshib borayotgani fonida O‘zbekiston bank tizimi uchun valyuta risklari dolzarb masalaga aylangan. Ushbu maqolada tijorat banklarida yuzaga keluvchi valyuta risklarining turlari, ularning vujudga kelish sabablari va moliyaviy barqarorlikka ta’siri keng yoritiladi. Tadqiqot “Kapitalbank” ATB misolida olib borilib, 2020–2024 yillar oralig‘ida xorijiy valyutadagi aktiv va majburiyatlar strukturasidagi o‘zgarishlar asosida valyuta risklarining darajasi tahlil qilinadi. Maqolada bankning ochiq valyuta pozitsiyasi, uning o‘zgarish dinamikasi va bu pozitsiyaning kurs farqidan kelib chiqadigan foyda yoki zarar ko‘rinishidagi moliyaviy oqibatlari baholanadi. Shuningdek, “Kapitalbank” ATB tomonidan qo‘llanilayotgan valyuta riskini kamaytirish usullari – xedjing strategiyalari, risklarni limitlash, portfel diversifikatsiyasi hamda ichki nazorat mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Xalqaro amaliyotdagi ilg‘or tajribalar bilan solishtirma tahlil asosida O‘zbekiston tijorat banklarida valyuta risklarini boshqarish samaradorligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi. Ushbu tadqiqot natijalari tijorat banklarining valyuta riskiga nisbatan barqarorligini oshirish, risklarni oldindan aniqlash va ularning salbiy oqibatlarini minimallashtirishda amaliy ahamiyatga ega.

Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim tizimining muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan STEAM ta’limi va uning tarkibiy qismlaridan biri — muhandislik fanining ahamiyati yoritilgan. STEAM yondashuvi fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematikani birlashtirgan holda o‘quvchilarda ijodkorlik, tanqidiy fikrlash va amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, muhandislik komponenti o‘quvchilarning real muammolarni hal etish, yangi g‘oyalarni yaratish va loyihaviy faoliyatni amalga oshirish qobiliyatlarini shakllantiradi. Maqolada muhandislik tafakkurining shakllanish jarayoni, uning boshlang‘ich va o‘rta ta’limdagi o‘rni hamda o‘quvchilarning kelajakdagi kasbiy yo‘nalishlarini tanlashdagi roli tahlil qilinadi. Natijada, muhandislik yondashuvi STEAM ta’limining markaziy va ijodiy asosini tashkil etishi isbotlanadi.

This article is about the general natural sciences that have been passed to this day and in the future, fully revealing the goals, relevance, innovation and integration of science. Natural sciences serve as the mainstay of scientific thinking, technological progress and sustainable development in modern society. Through them, humanity understands nature, solves problems and creates innovative solutions.