25.09.2026 "Modern Science and Research" xalqaro ilmiy jurnali 1 seriyasi. Volume 5 Issue 9
Abstract. Ushbu maqolamizda Markaziy Osiyo mamlakatlarida quyosh energetikasidan foydalanishning zamonaviy holati, mavjud salohiyati, rivojlanish imkoniyatlari va asosiy cheklovlari ilmiy adabiyotlar hamda xalqaro tashkilotlarning tahliliy ma’lumotlari asosida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O‘zbekistonning tabiiy-iqlimiy sharoitlari, quyosh radiatsiyasi resurslari, fotovoltaik texnologiyalarni qo‘llash imkoniyatlari hamda energetika tizimiga integratsiya masalalari umumlashtirilgan. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, Markaziy Osiyo quyosh energetikasini rivojlantirish uchun yuqori tabiiy salohiyatga ega bo‘lsa-da, mavjud salohiyatdan foydalanish darajasi mamlakatlar bo‘yicha sezilarli darajada farq qiladi. Ayniqsa, mintaqaning quruq va issiq iqlimi quyosh panellarining ishlash samaradorligiga ta’sir qiluvchi changlanish, yuqori modul harorati va mavsumiy o‘zgaruvchanlik kabi omillarni yuzaga keltiradi. Shu bilan birga, quyosh energiyasining o‘zgaruvchan tabiati elektr tarmoqlarining moslashuvchanligi, energiya saqlash texnologiyalari va mintaqalararo elektr almashinuvini rivojlantirishni talab etadi. Maqolada O‘zbekiston misolida quyosh energetikasini rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar va yirik quyosh hamda akkumulyator loyihalari ham tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida Markaziy Osiyoda quyosh energetikasini rivojlantirish faqat yangi generatsiya quvvatlarini qurish bilan cheklanmasdan, tarmoq infratuzilmasini modernizatsiya qilish, energiya saqlash tizimlarini kengaytirish, texnik xizmat ko‘rsatishning iqlimga mos usullarini joriy etish, investitsiyaviy muhitni takomillashtirish va mintaqaviy energetik hamkorlikni kuchaytirish bilan birgalikda olib borilishi zarurligi asoslangan.
Keywords: qayta tiklanuvchi energiya, quyosh energetikasi, fotovoltaik tizim, Markaziy Osiyo, quyosh radiatsiyasi, energiya samaradorligi, energiya saqlash, elektr tarmog‘i, changlanish, iqlim sharoiti, O‘zbekiston.