15.09.2026 "Modern Science and Research" xalqaro ilmiy jurnali 1 seriyasi. Volume 5 Issue 9
Abstract. Yoshlar orasida mutolaa odatining sustlashuvi maʼnaviy tarbiya, qadriyatlarni oʻzlashtirish va nutqiy tafakkur rivojiga bevosita taʼsir koʻrsatayotgan dolzarb muammo sifatida qaraldi. Tadqiqotning maqsadi kitobxonlik madaniyati bilan yoshlar maʼnaviy hayoti oʻrtasidagi semantik va diskursiv bogʻlanishni aniqlash hamda bu bogʻlanishning asosiy koʻrsatkichlarini tavsiflashdan iborat boʻldi. Metod sifatida lingvistik tahlil, korpus tadqiqoti, qiyosiy til tahlili va diskurs tahlili qoʻllanildi; uch qatlamli diskurs materiallari leksik ragʻbat, baholovchi birliklar va qadriyat ifodalari boʻyicha kodlandi. Tahlil natijalari leksik ragʻbatning ustunligi 68,0 % ekanini, qolgan segmentlarda esa meʼyoriy baholash va maʼnaviy leksikaning barqaror birikmasi kuzatilganini koʻrsatdi. Qiyosiy tahlil kitob oʻqish bilan bogʻliq birliklar faqat axborot uzatish vazifasini bajarmasdan, yoshlar ongida ijobiy oʻzini anglash, masʼuliyat va maʼnaviy intizomni faollashtirishini aniqladi. Shu bilan birga, mutolaa odatini ifodalovchi freymlar matn ichida koʻproq tavsiflovchi emas, yoʻnaltiruvchi funksiyada namoyon boʻldi. Tadqiqotning ilmiy hissasi uch qatlamli diskurs uchun tematik kodlar tizimini taklif etish, kitobxonlik madaniyatini maʼnaviy hayot bilan bogʻlovchi lingvistik mexanizmlarni ajratish va bu mexanizmlarni keyingi korpus kengaytmasi uchun aniq modelga aylantirishdan iboratdir.
Keywords: diskurs tahlili, kitobga munosabat, leksik ragʻbat, maʼnaviy tarbiya, mutolaa, qadriyatlar tizimi, yoshlar nutqi.