Abstract. Mazkur maqolada AQSH, Rossiya, Finlyandiya, Angliya va Xitoyda inklyuziv ta’limni tashkil etishning nazariy, huquqiy va pedagogik mexanizmlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi turli ijtimoiy-madaniy va ta’limiy sharoitlarda shakllangan inklyuziv ta’lim modellarining umumiy va o‘ziga xos jihatlarini aniqlash, ularning samarali mexanizmlarini tizimlashtirish hamda O‘zbekiston umumiy o‘rta ta’lim tizimida qo‘llash imkoniyatlarini asoslashdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy pedagogik tahlil, hujjatlarni kontent-tahlil qilish, ilmiy manbalarni tizimli ko‘rib chiqish va ta’lim modellarini mezonlar asosida taqqoslash usullaridan foydalanildi. Tahlil AQSHdagi Individualized Education Program (IEP) va Least Restrictive Environment (LRE), Angliyadagi SEND va Education, Health and Care Plan (EHC plan), Finlyandiyadagi erta pedagogik qo‘llab-quvvatlash, Rossiyadagi moslashtirilgan ta’lim dasturlari va psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya mexanizmlari, shuningdek, Xitoydagi Learning in Regular Classrooms (LRC) modeli asosida amalga oshirildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, samarali inklyuziya faqat alohida ehtiyojli bolani umumiy sinfga joylashtirish bilan cheklanmaydi; uning natijadorligi individual rejalashtirish, erta yordam, pedagoglarning kasbiy tayyorgarligi, multidissiplinar hamkorlik, oilaning qaror qabul qilishdagi ishtiroki va maktab ichidagi qo‘llab-quvvatlash xizmatlarining integratsiyasiga bog‘liq. Qiyosiy tahlil asosida O‘zbekiston sharoitida individual ta’lim rejalari, maktab darajasidagi multidissiplinar qo‘llab-quvvatlash guruhlari va ehtiyojga asoslangan pedagogik yordamni kuchaytirish taklif etiladi.