Abstract. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turk birligi g’oyasining shakllanishi Markaziy Osiyo tarixidagi eng muhim intellektual va ijtimoiy-siyosiy jarayonlardan biri hisoblanadi. Mazkur jarayon Rossiya imperiyasining mustamlakachilik siyosati, mustamlakaviy modernizatsiya, an’anaviy ta’lim tizimining tanazzuli hamda Turkiston musulmon xalqlari orasida milliy uyg’onish ehtiyojining kuchayishi sharoitida vujudga keldi. Turk birligi g’oyasi faqat siyosiy panturkizmning ifodasi sifatida emas, balki ta’lim islohoti, madaniy modernizatsiya, til birligi va Rossiya imperiyasi tarkibidagi turkiy xalqlar o’rtasidagi intellektual hamkorlik jarayonlari orqali shakllangan murakkab mafkuraviy hodisa sifatida namoyon bo’ldi. Mazkur tadqiqot Turk birligi g’oyasining mafkuraviy asoslarini Ismoil G’aspirali, Mahmudxo’ja Behbudiy, Abdurauf Fitrat, Abdulla Avloniy, Munavvar qori Abdurashidxonov hamda jadidchilik harakatining boshqa yetakchi namoyandalari faoliyatini tahlil qilish orqali o’rganadi. Tadqiqotda tarixiy-qiyosiy tahlil, diskurs tahlili hamda intellektual tarix metodologiyasi qo’llanilib, ta’lim islohotlari, zamonaviy matbuotning shakllanishi, teatr, adabiyot va siyosiy tashkilotlarning Turkistonda milliy o’zlik haqidagi qarashlar evolyutsiyasiga ko’rsatgan ta’siri yoritiladi.